Een concreet inzetkader voor vrijwilligers tijdens noodsituaties en praktische ondersteuning voor lokale besturen om zich duurzaam voor te bereiden op het werken met vrijwilligers tijdens een noodsituaties. Dat is in een notendop de doelstelling van het project Oost-Vlaanderen Respons van de gouverneur van Oost-Vlaanderen.
Recente noodsituaties in binnen- en buitenland hebben het potentieel van burgersolidariteit en vrijwilligershulp op overtuigende wijze aangetoond. Deze ervaringen brachten echter ook belangrijke uitdagingen aan het licht. Hoe en door wie worden deze vrijwilligers tijdens een noodsituatie gecoördineerd en aangestuurd op het terrein? Wanneer en voor welke taken kunnen ze ingezet worden, zodat ze een waardevolle aanvulling zijn op het werk van de veiligheidsdiensten en reguliere overheden en de individuele veiligheid van de vrijwilligers niet in het gedrang komt? De praktische organisatorische complexiteit onderstreepte de nood aan een gestructureerde aanpak voor de inzet van vrijwilligers tijdens noodsituaties.
In navolging van het advies inzake crisisbeheer uit het Witboek van de Commissie van Deskundigen , onder het voorzitterschap van gouverneur Olivier Schmitz, om “burgerhulp te waarderen, faciliteren en coördineren”1 en geïnspireerd door het project ‘BRU Response’ op initiatief van de hoge ambtenaar van het Brussels Gewest Sophie Lavaux, werd in 2024 het project ‘Oost-Vlaanderen Respons’ opgestart, met als doel een antwoord te bieden op bovenvermelde vragen.
In tussentijd erkenden ook de federale en Vlaamse regering in hun regeerakkoord2 burgerhulp als een sleutelelement voor efficiënt crisisbeheer door lokale besturen aan te moedigen vrijwilligerskorpsen op te richten. In het kader van het Vlaams burgerlijk weerbaarheidsprogramma3 werd het Rode Kruis Vlaanderen gesubsidieerd om onder andere EHBO-opleidingen aan te bieden voor deze korpsen. Niettemin bleef de nood aan een duidelijk kader voor vrijwilligers tijdens noodsituaties en praktische aanbevelingen om met zo’n vrijwilligerskorps te starten duidelijk hoorbaar.
In samenspraak met de provinciale veiligheidsdisciplines, door middel van een ondersteuningstraject met vijf steden en gemeenten uit de provincie (Buggenhout, Maarkedal, Zulte, Ninove en Eeklo), in samenwerking met het onderzoeksproject ‘Be Ready to Help’ van VIVES Hogeschool en de gouverneurs van West-Vlaanderen, Antwerpen, Vlaams-Brabant en Limburg, en hun diensten noodplanning, werd hier intensief aan gewerkt. Ook het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk (VSVW) leverde waardevolle inzichten.
Met dit oprichtings- en inzetkader willen we een duidelijk en uniform kader voor de inzet, coördinatie en aansturing van (spontane) vrijwilligers tijdens noodsituaties aanbieden, alsook voor de oprichting van een lokaal vrijwilligerskorps. Het document bevat praktische richtlijnen, modeldocumenten en een stappenplan. Het vormt een helder en werkbaar referentiekader voor lokale besturen die hiermee aan de slag willen gaan.
Uiteraard is dit geen eindpunt. De oprichting en verdere uitwerking van vrijwilligerskorpsen is een dynamisch proces. De praktijk zal nieuwe vragen oproepen, die bijsturing of lokaal maatwerk vereisen.
In het oprichtings- en inzetkader is sprake van enkele sjablonen en documenten die door de federale diensten van de gouverneurs worden aangeboden. Wil u deze ontvangen, dan kan u contact opnemen met de dienst Noodplanning van de Gouverneur Oost-Vlaanderen via veiligheid.ovl@ibz.be.
In het kader van het Provinciaal Ondersteuningsproject Noodplanning van de Gouverneur van Oost-Vlaanderen kunnen aangesloten lokale besturen een beroep doen op praktische individuele ondersteuning bij de oprichting van een vrijwilligerskorps. Bent u geïnteresseerd, dan kan u contact opnemen met de dienst Noodplanning van de Gouverneur Oost-Vlaanderen via veiligheid.ovl@ibz.be of via uw vaste projectondersteuner.
Daarnaast organiseert de Gouverneur van Oost-Vlaanderen één keer per jaar een provinciaal terugkommoment voor de leden van alle Oost-Vlaamse vrijwilligerskorpsen.
1 SCHMITZ, O. et al. (2023). Witboek. Aanbevelingen tot verbetering van het crisisbeheer in België. Commissie van deskundigen inzake crisisbeheer.
2 Federale regering (2025). Federaal Regeerakkoord 2025-2029. www.belgium.be/nl/publicaties/regeerakkoord_van_de_federale_regering_bart_de_wever
Vlaamse regering (2024). Samen werken aan een warm en welvarend Vlaanderen. Vlaams Regeerakkoord 2024-2029. www.vlaanderen.be/publicaties/vlaams-regeerakkoord-2024-2029-samen-werken-aan-een-warm-en-welvarend-vlaanderen
3 Vlaamse regering (2025). Conceptnota “Weerbaarheidsprogramma”. www.vlaanderen.be/vlaamse-regering/beslissingen-van-de-vlaamse-regering/conceptnota-weerbaarheidsprogramma
